Γράφει η Δήμητρα Αιγινίτη.
Η αυτοφροντίδα, πέρα από την συχνά επιφανειακή της έννοια, είναι στην ουσία μια πράξη ψυχικής υπευθυνότητας και αυτοσυνείδησης. Δεν περιορίζεται στο να περιποιούμαστε μόνο τον εαυτό μας, ώστε να νιώσουμε πρόσκαιρα καλύτερα. Αφορά στην αναγνώριση του εαυτού μας ως μια υπάρχουσα, πολύτιμη και άξια φροντίδας οντότητα, ακόμα κι όταν δεν παράγουμε, δεν αποδίδουμε ή δεν αρέσουμε.
Από ψυχοδυναμική σκοπιά, η αυτοφροντίδα σημαίνει να βλέπουμε τον εαυτό μας με τη φροντίδα που ίσως κάποτε μας έλειψε. Δεν πρόκειται για μια απλή ευχαρίστηση, αλλά για μια βαθιά σχέση: νοιαζόμαστε για όσα νιώθουμε, αναγνωρίζουμε τα όρια μας και ζητάμε παύση ή στήριξη χωρίς αίσθημα ντροπής. Είναι μια πράξη συναισθηματικής ωριμότητας, ένας ήρεμος εσωτερικός διάλογος: «Τι χρειάζομαι; Πώς μπορώ να φροντίσω τον εαυτό μου χωρίς να τον εγκαταλείψω;». Ο ψυχαναλυτής D.Winnicott (1960) μίλησε για το “holding environment”, το πλαίσιο μέσα στο οποίο ο άνθρωπος μπορεί να νιώσει ασφάλεια και φροντίδα, χωρίς να χάνει την αίσθηση του εαυτού του. Η αυτοφροντίδα, σε αυτό το πλαίσιο, είναι το εσωτερικό “holding” που καλλιεργούμε μέσα μας.
Στη σύγχρονη ψυχοθεραπευτική σκέψη, η αυτοφροντίδα θεωρείται μηχανισμός συναισθηματικής ρύθμισης και οργάνωσης. Δεν είναι ένα ακόμη “tip” αυτοβελτίωσης, αλλά η βάση της ψυχικής ανθεκτικότητας. Όταν σεβόμαστε τις ανάγκες μας, ενισχύουμε την ικανότητά μας να αντέχουμε το στρες και να ανταποκρινόμαστε στη ζωή με ισορροπία και σαφήνεια. Είναι η σταθερά μας όταν όλα γύρω αλλάζουν.
Στην ουσία, είναι η απόφαση να αναλάβουμε την συναισθηματική μας ευθύνη, αντί να την περιμένουμε από τους άλλους. Μερικές φορές αυτό σημαίνει ανάπαυση, άλλες φορές ένα σθεναρό «όχι» ή η διεκδίκηση βοήθειας. Πάντα, όμως, σημαίνει ότι παραμένουμε παρόντες με καλοσύνη και ειλικρίνεια, τόσο προς τον εαυτό μας όσο και προς τους σημαντικούς άλλους.
Τύποι Αυτοφροντίδας
- Σωματική (Physical): ύπνος, διατάσεις, περπάτημα, άσκηση, υγιεινή διατροφή, ξεκούραση
- Συναισθηματική (Emotional): διαχείριση άγχους, συναισθηματική ωριμότητα, συγχώρεση, συμπόνια, ευγένεια (προς τον εαυτό και τους άλλους)
- Κοινωνική (Social): όρια, σύστημα υποστήριξης, θετικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επικοινωνία, χρόνος με φίλους, αναζήτηση βοήθειας
- Πνευματική (Spiritual): χρόνος με τον εαυτό μου, διαλογισμός, σύνδεση, φύση, καταγραφή σκέψεων (journaling), ιερός χώρος, μουσική
- Προσωπική (Personal): χόμπι, δημιουργικότητα, στόχοι
- Χώρος (Space): ασφάλεια, υγιεινό περιβάλλον διαβίωσης, σιγουριά και σταθερότητα, οργανωμένος και καθαρός χώρος
- Οικονομική (Financial): αποταμίευση, προϋπολογισμός, διαχείριση χρημάτων, πληρωμή λογαριασμών, μικρές απολαύσεις / σπατάλη με μέτρο
- Εργασιακή (Work): διαχείριση χρόνου, όρια, θετικό εργασιακό περιβάλλον, συνεχής μάθηση, διαλείμματα
Αυτή η ικανότητα συνδέεται άρρηκτα με τη λειτουργία ενός ώριμου Εγώ. Δηλαδή, η ικανότητα του ανθρώπου να αντέχει την απογοήτευση, να ρυθμίζει το άγχος του και να ανακάμπτει από την ψυχική κόπωση. Κλινικά, η αυτοφροντίδα λειτουργεί ως το απόλυτο αντίδοτο στην εσωτερικευμένη παραμέληση, εκεί όπου μάθαμε κάποτε να αντέχουμε σιωπηλά, χωρίς να διεκδικούμε. Η αυτοφροντίδα μας επανεκπαιδεύει στη θεμελιώδη παραδοχή: «Δικαιούμαι να υπάρχω, χωρίς να αποδεικνύω διαρκώς την αξία μου».
