Γράφει η Δήμητρα Αιγινίτη.
Η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή (ΓΑΔ) και η Διαταραχή Πανικού (ΔΠ) είναι δύο διακριτές διαταραχές άγχους που επηρεάζουν πολλούς ανθρώπους παγκοσμίως, και παρουσιάζουν διαφορετικά συμπτώματα, αιτίες και διαγνωστικά κριτήρια. Αν και έχουν κοινά χαρακτηριστικά, όπως το έντονο άγχος, η ΓΑΔ και η ΔΠ διαφέρουν σημαντικά στον τρόπο που εκδηλώνονται, στον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν τη ζωή του ατόμου και στις κατάλληλες θεραπευτικές προσεγγίσεις. Η κατανόηση αυτών των διαφορών είναι κρίσιμη για την ακριβή διάγνωση και την αποτελεσματική θεραπεία.
Χαρακτηριστικά και Συμπτώματα
Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή (ΓΑΔ): Η ΓΑΔ χαρακτηρίζεται από υπερβολικό, επίμονο άγχος και ανησυχία για διάφορες πτυχές της καθημερινότητας, όπως την εργασία, την υγεία, τις κοινωνικές σχέσεις και τα οικονομικά. Το άγχος στη ΓΑΔ δεν επικεντρώνεται σε συγκεκριμένες καταστάσεις ή γεγονότα, αλλά είναι διάχυτο και δυσκολεύει την καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου. Συχνά, τα συμπτώματα περιλαμβάνουν έντονη ανησυχία, δυσκολία στη συγκέντρωση, μυϊκή ένταση, κόπωση και προβλήματα ύπνου (APA, 2013; Wells 1999).
Διαταραχή Πανικού: Αντίθετα, η Διαταραχή Πανικού χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες ξαφνικές και έντονες περιόδους φόβου ή τρόμου, που συχνά κορυφώνονται σε λίγα λεπτά. Διαρκεί από 10 έως 30 λεπτά (Στυλιανίδης, 2021). Πρόκειται για επανειλημμένες, απροσδόκητες προσβολές (κρίσεις) πανικού. Η προσβολή πανικού είναι το απότομο ξέσπασμα έντονης δυσφορίας κατά τη διάρκεια της οποίας συμβαίνουν τέσσερα (ή περισσότερα) από τα ακόλουθα συμπτώματα: Ταχυκαρδία, εφίδρωση, τρέμουλο, δυσκολία στην αναπνοή, αίσθημα πνιγμονής, πόνος ή δυσφορία στο θώρακα, ναυτία ή κοιλιακή ενόχληση, αίσθημα ζάλης, αστάθειας ή τάση για λιποθυμία, παραισθήσεις, αποπραγματοποίηση ή αποπροσωποποίηση, αίσθηση επικείμενης απειλής ή απώλειας ελέγχου, φόβος θανάτου (APA, 2013). Οι κρίσεις πανικού, συνήθως, δεν συνδέονται άμεσα με την τρέχουσα κατάσταση, παρότι μπορεί να εκδηλωθούν σε καταστάσεις άγχους (Barlow, 2002).
Διαφοροδιάγνωση
Διάρκεια και Σταθερότητα των Συμπτωμάτων: Στη ΓΑΔ, το άγχος είναι χρόνιο και διάχυτο, με συνεχή ανησυχία που διαρκεί τουλάχιστον έξι μήνες για να πληρούνται τα διαγνωστικά κριτήρια (APA, 2013) . Αντίθετα, οι κρίσεις πανικού είναι έντονες, αλλά σύντομες, συνήθως διαρκούν από λίγα λεπτά έως μισή ώρα και ο φόβος συχνά εστιάζεται στην αναμονή της επόμενης κρίσης, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε Διαταραχή Πανικού, κατά την οποία το άτομο φοβάται την πιθανότητα εκδήλωσης νέων κρίσεων (Craske,2007).
Διαφορές στην Εντόπιση του Άγχους: Στη ΓΑΔ, το άγχος είναι γενικευμένο και δεν εστιάζεται σε συγκεκριμένα γεγονότα ή καταστάσεις. Αντίθετα, η κρίση πανικού μπορεί να εμφανιστεί σε συγκεκριμένες καταστάσεις ή να είναι εντελώς απρόβλεπτη, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα διαταρακτική, ειδικά όταν συνοδεύεται από αποφυγή συγκεκριμένων καταστάσεων (Stein & Sareen, 2015).
Αιτιολογία και Παράγοντες Κινδύνου: Η αιτιολογία των δύο διαταραχών διαφέρει. Η ΓΑΔ σχετίζεται συχνά με χρόνιες στρεσογόνες καταστάσεις και χαρακτηριστικά προσωπικότητας, όπως η προδιάθεση στην ανησυχία και η χαμηλή ανοχή στην αβεβαιότητα (Dugas et al., 1998). Στην ΔΠ, τα επεισόδια πανικού συνδέονται με ψυχολογικούς και βιολογικούς παράγοντες, όπως η αυξημένη ευαισθησία στον φόβο και την αίσθηση απειλής (Barlow, 2002).
Θεραπευτικές Προσεγγίσεις
Η Ψυχοδυναμική Θεραπεία είναι μια θεραπευτική προσέγγιση που εστιάζει στη διερεύνηση των ασυνείδητων διαδικασιών, των εσωτερικών συγκρούσεων και των υποβοσκουσών συναισθηματικών αναγκών που μπορεί να σχετίζονται με την εμφάνιση ψυχικών διαταραχών. Στην περίπτωση της Γενικευμένης Αγχώδους Διαταραχής (ΓΑΔ) και της Διαταραχής Πανικού (ΔΠ), η ψυχοδυναμική προσέγγιση στοχεύει στην κατανόηση των βαθύτερων ψυχολογικών αιτιών και συγκρούσεων που πυροδοτούν το άγχος, καθώς και στην αλλαγή των ασυνείδητων μοτίβων που σχετίζονται με αυτές τις διαταραχές.
Ψυχοδυναμική Προσέγγιση στη ΓΑΔ και την ΔΠ
Το άγχος είναι το αποτέλεσμα της απώθησης. Στην Ψυχοδυναμική Θεραπεία για τη ΓΑΔ, η προσοχή στρέφεται στην κατανόηση των εσωτερικών συγκρούσεων και της ασυνείδητης ανησυχίας που μπορεί να προέρχεται από την πρώιμη παιδική ηλικία, τις εμπειρίες σχέσεων και την αλληλεπίδραση με τις σημαντικές φιγούρες, όπως γονείς ή άλλα κοντινά πρόσωπα. Το άγχος θεωρείται συχνά αποτέλεσμα ασυνείδητων συγκρούσεων που προκύπτουν, όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο με εσωτερικές επιθυμίες και φόβους, που μπορεί να είναι σε αντίθεση με τα κοινωνικά ή προσωπικά ιδανικά του (Busch, 2012).
Μέσω της θεραπευτικής διαδικασίας, ο θεραπευόμενος ενθαρρύνεται να διερευνήσει τις ρίζες αυτών των συγκρούσεων και να αποκτήσει επίγνωση για τον τρόπο με τον οποίο οι σκέψεις και οι συμπεριφορές του ενδέχεται να είναι προϊόν αυτών των ασυνείδητων παραγόντων. Ο θεραπευτής, φέρνει στο προσκήνιο κρυφά συναισθήματα και άγχη, προκειμένου να αποκατασταθεί η ψυχική ισορροπία και να μειωθεί το χρόνιο άγχος που χαρακτηρίζει τη ΓΑΔ.
Στη ΔΠ στόχος είναι η αποκάλυψη των υποβοσκουσών φόβων που βρίσκονται κάτω από τα συμπτώματα του πανικού. Οι κρίσεις πανικού συχνά θεωρούνται αποτέλεσμα έντονης εσωτερικής σύγκρουσης, όπου το άτομο προσπαθεί να καταπνίξει βαθιά ριζωμένους φόβους και επιθυμίες που εκδηλώνονται μέσω του σώματος, με σωματικά συμπτώματα όπως ταχυκαρδία, δύσπνοια κλπ (Milrod et al., 2007). Η ανάλυση της μεταβίβασης και η διερεύνηση των φόβων εγκατάλειψης που συχνά αναδύονται στη θεραπευτική σχέση, βοηθούν τον θεραπευόμενο να επεξεργαστεί βαθύτερα τα συναισθήματά του. Μέσα από τη θεραπεία, ο θεραπευόμενος αναγνωρίζει σταδιακά τις αιτίες που προκαλούν πανικό και μαθαίνει να διαχειρίζεται αυτά τα συναισθήματα, χωρίς να επιτρέπει στον πανικό να καθορίζει τη συμπεριφορά του.
Θεραπευτικά Οφέλη
Στην προκειμένη περίπτωση, η Ψυχοδυναμική Θεραπεία, αν και λιγότερο συχνά χρησιμοποιούμενη σε σύγκριση με τη Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT), μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική για άτομα που επιθυμούν να εξερευνήσουν τις βαθύτερες αιτίες του άγχους και του πανικού. Προσφέρει μια ευκαιρία για αυτογνωσία και αναθεώρηση μοτίβων συμπεριφοράς που πιθανώς συμβάλλουν στην επιδείνωση των συμπτωμάτων. Μπορεί η διαδικασία να απαιτεί χρόνο και αφοσίωση, αλλά για πολλούς ανθρώπους, είναι δυνατό να οδηγήσει σε σημαντική και μακροχρόνια ανακούφιση. Η δε CBT βοηθά στην ανάπτυξη στρατηγικών για τη διαχείριση του χρόνιου άγχους και της ανησυχίας, ενώ για τη Διαταραχή Πανικού, η CBT περιλαμβάνει τεχνικές έκθεσης (απευαισθητοποίηση) που μειώνουν την αποφυγή και τον φόβο των συμπτωμάτων (Shedler, 2010).
*Απαγορεύεται ρητώς η αναδημοσίευση του άρθρου, χωρίς αναφορά στην πηγή και έγγραφη άδεια της υπεύθυνης της ιστοσελίδας www.aiginiti.gr
Βιβλιογραφία
- American Psychiatric Association (APA). (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Washington, DC: Author.
- Busch, F. N., Milrod, B. L., Singer, M. B., & Aronson, A. C. (2012). Manual of Panic Focused Psychodynamic Psychotherapy – Extended Range. Routledge.
- Barlow, D. H. (2002). Anxiety and Its Disorders: The Nature and Treatment of Anxiety and Panic. Guilford Press.
- Craske, M. G., & Barlow, D. H. (2007). Mastery of Your Anxiety and Panic: Workbook. Oxford University Press.
- Dugas, M. J., Gagnon, F., Ladouceur, R., & Freeston, M. H. (1998). Generalized anxiety disorder: A preliminary test of a conceptual model. Behaviour Research and Therapy, 36(2), 215-226.
- Milrod, B., Leon, A. C., Busch, F., Shear, M. K., Warshaw, M. G., & Keller, M. B. (2007). A randomized controlled clinical trial of psychoanalytic psychotherapy for panic disorder. American Journal of Psychiatry, 164(2), 265-272.
- Shedler, J. (2010). The efficacy of psychodynamic psychotherapy. American Psychologist, 65(2), 98-109.
- Stein, M. B., & Sareen, J. (2015). Generalized anxiety disorder. New England Journal of Medicine, 373(21), 2059-2068.
- Wells, A. (1999). A Cognitive Model of Generalized Anxiety Disorder. In A. Wells (Ed.), Cognitive Therapy of Anxiety Disorders. Wiley
- Στυλιανίδης, Στ. (2021). Εγχειρίδιο Ψυχοδυναμικής Ψυχιατρικής. Αθήνα: Τόπος
